Pierwsze polskie komputery i informatycy

Radio Wrocław | Utworzono: 2022-06-08 10:59 | Zmodyfikowano: 2022-06-08 11:00
A|A|A
Artykuł sponsorowany

Materiał Sponsora


Pierwsza polska analogowa maszyna licząca ARR

Polska informatyka związana jest z rokiem 1948 i z kilkoma znaczącymi nazwiskami. To właśnie w tym roku w sali Instytutu Fizyki Doświadczalnej w Warszawie matematycy Kazimierz Kuratowski i Andrzej Mostowski, logistyk i statystyk Henryk Greniewski oraz radiotechnicy Leon Łukasiewicz, Romuald Marczyński oraz Krysytn Bochenek rozpoczęli pracę nad pierwszym polskim komputerem. Jego budowa na dobre ruszyła w 1951 roku po latach studiów oraz zapoznawania się z trudno dostępną wówczas zagraniczną literaturą. Brakowało także dobrych części do budowy takich urządzeń, dlatego postanowiono wykorzystać poniemieckie lampy elektronowe, ponieważ polskie i radzieckie nie spełniały odpowiednich parametrów. Pierwsi polscy informatycy postanowili zbudować aż trzy komputery: Analizator Równań Algebraicznych (ARAL), którym zajmował się Bochenek, Analizator Równań Różniczkowych (ARR) konstruowany przez Łukasiewicza oraz Elektroniczną Maszynę Automatycznie Liczącą (EMAL) budowaną pod okiem Marczyńskiego. Choć pracę nad EMAL, który — w przeciwieństwie do dwóch pozostałych komputerów — miał być urządzeniem cyfrowym, nie odniosły sukcesu z powodu braku odpowiednich elementów dostępnych w Polsce, to w 1954 roku ARR  rozpoczął swoją pracę. Ten pierwszy polski analogowy komputer składał się z 500 lamp elektronowych, wglądał jak metalowa szafa o wymiarach 600x210x60 cm i służył do skomplikowanych obliczeń mechaniki lotu.


Pierwszy polski cyfrowy komputer XYZ

Doświadczenie przy budowie EMAL przydało się, gdy w 1956 roku połączono zespół analogowy i cyfrowy, w którego skład weszli kolejni naukowcy: Stanisław Majerski, Zdzisław Pawlak, Jerzy Fiett, Wojciech Jaworski i Zygmunt Sawicki pod kierownictwem Łukasiewicza. Dzięki temu w 1958 roku powstał pierwszy w pełni sprawny cyfrowy polski komputer XYZ. Urządzenie składało się z 4 tys. lamp elektronowych, 2 tys. diod, a rury napełnione rtęcią odpowiadały za pamięć operacyjną. Choć komputer musiał pracować w temperaturze 30 stopni Celsjusza i był bardzo głośny, to jego moc obliczeniowa była na tyle duża i zadowalająca, że popyt na niego zgłaszało zarówno wojsko, jak i instytucje cywilne. Dlatego też rozpoczęto pracę nad masową produkcję komputera w nowo powstałym Zakładzie Produkcji Doświadczalnej Maszyn Matematycznych przy IMM. 

W latach 1961–1964 w zakładzie tym powstało aż dwanaście komputerów pod zmienioną nazwą ZAM 2. Wówczas były to najlepiej oprogramowane urządzenia cyfrowe w Polsce, które znacznie przewyższał te produkowane przez Związek Radziecki. ZAM 2 posiadał pamięć bębnową (prekursor pamięci dyskowej), wykonywały do około 1000 operacji na sekundę, zawierał System Adresów Symbolicznych SAS oraz System Automatycznego Kodowania SAKO, często nazywany też polskim Fortranem.


Kolejne modele komputera Odra i koniec polskich komputerów

Po tym sukcesie zespół Łukasiewicza otrzymał od  rządu zlecanie na budowę urządzeń, które posłużą do zarządzania przedsiębiorstwami i finansami bankowymi. W 1963 roku powstała udoskonalona wersja komputera ZAM 2 o nazwie ZAM-41, których w latach 67-70 zbudowano aż szesnaście. Wówczas powstały Wrocławskie Zakłady Elektroniczne ELWRO, które zajęły się produkcją różnych komponentów do komputerów. W 1961 roku powstał nowy komputer cyfrowy Odra 1001, jednak ze względu na dużą zawodność pracy i niezadowalającą moc nie wszedł do produkcji seryjnej. Następnie w 1962 roku uruchomiono Odrę 1002, ale i ten model nie spełniał oczekiwań. Równoległe do Odry powstało inne urządzenie UMC 1. Był to pierwszy komputer, którego produkcja odbywała się nie w laboratorium, a w zakładzie produkcyjnym, a więc obok ZAM 2 była to produkcji masowa urządzeń cyfrowych. 

W tym samym roku powstał komputer Odra 1003, który rozpoczęto produkować masowo i 1965 roku eksportować do krajów sowieckich. Było to urządzenie w pełni dojrzałe, które posiadało obok pomięci bębnowej pamięć ferrytową. Jej twórcami byli: logistyk Thanasis Kamburelis, technik układów logicznych Andrzej Zasada, technicy pamięci początkowo bębnowej, a później ferrytowej Janusz Książek i Andrzej Niżankowski oraz konstruktor mechanik Jakub Markiewicz. Całość prac koordynował Jan Markowski. Równocześnie powstał komputer analogowy ELWAT 1, który aż do 1970 roku był tańszy i szybszy od komputerów cyfrowych. W 1967 roku powstał prototyp Odra 1204, którego parametry przewyższył wcześniejsze modele komputerów, a do zespołu weszli nowi uczeni — Bronisław Piwowar, Alicja Kuberska, Adam Urbanek oraz czworo absolwentów Politechniki Warszawskiej: Bogdan Kasierski, Ryszard Fudala, Kazimiera Hejnał i Grażyna Węgrzyn. Następnie w latach 1971 i 1972 powstały kolejno Odra 1305 i Odra 1325. Równocześnie z produkcją Odry powstał model R32, czyli pierwszy polski komputer z jednolitym systemem RIAD wzorowanym na amerykańskich komputerach IBM 360, który okazał się najsprawniejszym komputerem z tej rodziny.

Ponadto w Polsce z ramienia różnych instytucji naukowych powstawały inne komputery:

      • 1979 r. — PEM Neptune 184 —  Pracownia Elektroniki Medycznej w Warszawie;
      • 1984 r.—  MERA KFAP MK-45 — MERA KFAP w Krakowie;
      • 1984 r. — COMPAN 8 — Zakład Systemów Automatyki Kompleksowej PAN;
      • 1985 r. — ELWRO RIAD R34 — ELWRO;
      • 1985 r.— KUBUŚ 2 — Zbigniew Fidelus, właściciel firmy Fideltronik;
      • 1985 r.— KRAK-86 — Krakowska Fabryka Aparatów Pomiarowych Mera KFAP;
      • 1985 r. — ELWRO 800  — Instytut Automatyki Politechniki Poznańskiej.

Niestety na początku lat 90., tuż po zmianie ustroju politycznego, polski rząd podjął decyzję o likwidacji wielu zakładów zajmujących się projektowaniem i produkcją komputerów m.in.: TEWA, TOMI czy Fonika. Sam zakład  ELWRO został sprzedany niemieckiej firmie Siemens, przez co do 2000 roku przestał istnieć. Jak widać polskie komputery i informatycy mają bardzo ciekawą i długą historię, o której warto pamiętać, i wiedzieć, że i Polska miała swój niemały udział w dziedzinie nowoczesnych technologii, a produkowane przez nią komputery były wówczas jednymi z najlepiej działających w Europie.

Tekst: Boring Owl Software House

REKLAMA
Reklama