Popiół i Diament. Spotkania autorskie

Muzeum Pana Tadeusza

Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

Kamienica pod Złotym Słońcem

Rynek 6, Wrocław, dziedziniec Muzeum Pana Tadeusza

„Popiół i Diament. Spotkania autorskie”

kwiecień–listopad 2025

Zaplanowane wydarzenia obejmują szereg atrakcji odbywających się zarówno we wnętrzu księgarni, jak i w plenerze. W ramach cyklu zapraszamy do Muzeum Pana Tadeusza na comiesięczne spotkania z autorami książek znajdujących się w ofercie księgarni oraz dyskusje poświęcone prezentowanym publikacjom. Tematyka spotkań i prezentowanych pozycji nawiązywać będzie do wystawy stałej „Misja: Polska” w Muzeum Pana Tadeusza, a wybrane przez nas książki dotyczą kultury, historii i literatury polskiej XX i początku XXI wieku, poruszając ważne zagadnienia i ukazując wydarzenia oraz zjawiska kulturowe ostatnich dziesięcioleci w nowym świetle.

Gośćmi tegorocznych spotkań autorskich będą między innymi Anna Cymer, Michał Przeperski, Aleksandra Suława, Katarzyna Wężyk, Marta Byczkowska-Nowak, Anna Bikont oraz Bożena Szaynok i Ewa Pluta, które zaproszą na spacery tematyczne po Wrocławiu, będące okazją do poznania miejsc ważnych i symbolicznych dla mieszkańców miasta. W programie cyklu znalazły się również warsztaty architektoniczne z Michałem Chaderą oraz z języka jidysz, które poprowadzi Anna Kałużna.

Wstęp
Spotkania autorskie z udziałem publiczności odbywają się w księgarnio-kawiarni Popiół i Diament przy Muzeum Pana Tadeusza i są transmitowane online za pośrednictwem strony internetowej www.muzeumpanatadeusza.ossolineum.pl i w mediach społecznościach. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny, liczba miejsc ograniczona. Na spacery tematyczne po Wrocławiu i warsztaty obowiązują wcześniejsze zapisy.

Program wydarzeń
 
„Długie lata 90. Architektura czasów transformacji” – spotkanie autorskie z Anną Cymer

10 kwietnia 2025 (czwartek), godzina 17.00
prowadzenie: Joanna Kachel-Szyjka
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum 
transmisja online

„Długie lata 90. Architektura czasów transformacji” – spotkanie autorskie z Anną Cymer
Książka Anny Cymer „Długie lata 90. Architektura w Polsce czasów transformacji” przedstawia panoramę architektoniczną dekady i porządkuje typologię powstających wówczas obiektów. Autorka pokazuje, że epoka lat 90. nie zamknęła się w tytułowym dziesięcioleciu, lecz trwała znacznie dłużej – od czasu, kiedy do Polski zaczęły docierać idee postmodernizmu, a architekci mogli wreszcie zakładać własne pracownie, do początku XXI wieku, kiedy wciąż realizowano budynki według wcześniejszych projektów. Książka to efekt nie tylko licznych lektur i kwerend, lecz także wielu podróży autorki po Polsce w poszukiwaniu entuzjazmu, kolorów i eksperymentów z tamtych lat. Obszernemu tekstowi towarzyszy prawie 200 wykonanych przez autorkę kolorowych zdjęć przedstawiających budynki z różnych miast i miasteczek Polski, bibliografia, indeks osób i pracowni architektonicznych oraz miejscowości.

Centrum Architektury 2024
*Materiały Wydawcy

Anna Cymer – historią architektury zaczęła się zajmować jeszcze na studiach; jej praca magisterska dotyczyła idei osiedla społecznego na przykładzie budowy warszawskiego osiedla na Rakowcu. Badając historię architektury mieszkaniowej, zajęła się powojennymi koncepcjami osiedli, aż zafascynowała się budownictwem Polski Ludowej w ogóle – czego owocem była książka „Architektura w Polsce 1945–1989”. Od blisko dwóch dekad pisze o architekturze do mediów drukowanych i internetowych, popularnych i branżowych.

Joanna Kachel-Szyjka – muzealniczka, absolwentka archeologii na Uniwersytecie Wrocławskim oraz Studium Sztuk Plastycznych w Głogowie, pracowała w Muzeum w Dzierżoniowie, obecnie adiunkt w Dziale Sztuki Muzeum Książąt Lubomirskich. Interesuje się kulturą materialną, a w szczególności garncarstwem, architekturą i meblarstwem.

„Nowe czasy, nowe formy. O architekturze i przestrzeni lat 90.” – warsztaty architektoniczne z Michałem Chaderą
 
15 kwietnia 2025 (wtorek), godzina 12.00
warsztaty architektoniczne
prowadzenie: Michał Chadera
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, bezpłatne wejściówki do odbioru w kasach muzeum od 1 kwietnia 2025

Szaleństwo kolorów i dziwne budynki, a może odpowiedź architektów na nowe czasy i powiew wolności? Jaka była architektura i przestrzeń lat 90.? Podczas warsztatów w Muzeum Pana Tadeusza wspólnie z uczestnikami zastanowimy się, co było inspiracją dla projektantów w ostatniej dekadzie XX wieku. Poznamy również założenia stylu, który wciąż wyróżnia się w sylwetkach polskich miast, a w ciągu ostatnich lat stał się również gorącym tematem w dyskusji na temat zabudowy Wrocławia – postmodernizmu. Spotkanie zakończymy warsztatem plastycznym, w trakcie którego wcielimy się w rolę architektów mierzących się z wyzwaniami lat 90.

Michał Chadera – historyk i edukator architektoniczny, od 2023 roku zawodowo związany z Muzeum Architektury we Wrocławiu. Bada i popularyzuje zagadnienia związane z architekturą i urbanistyką oraz lokalne historie. Prowadzący i koordynator licznych wydarzeń kulturalnych m.in. cyklu „Spotkajmy się w mieście”.

„Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986–1993” – spotkanie autorskie z Michałem Przeperskim

29 maja 2025 (czwartek),godzina 17.00
prowadzenie: Mariusz Garbera
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum 
transmisja online

„Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986–1993” – tę historię trzeba wreszcie opowiedzieć inaczej. Dziś wszystko jest oczywiste: poprzedni system upadł, więc tak właśnie musiało być. Ale Polacy z 1986 roku nie byli świadomi tego, że żyją w schyłkowym komunizmie. W reportażu historycznym Michał Przeperski nie poucza bohaterów tamtych wydarzeń, ale próbuje ich zrozumieć. Rozbraja mity i uproszczenia, pokazując, że schyłkowy PRL wcale nie był taki szary, a wczesne lata 90. takie kolorowe. Autor przekonuje, że transformacja to więcej niż zmiana polityczna wynegocjowana przy okrągłym stole. Podważa obiegowe opinie zaskakującymi danymi liczbowymi, a sięgając po badania socjologiczne z tamtych czasów, kreśli fascynujące portrety zbiorowe. Ale przede wszystkim interesuje go to, co działo się wtedy na polskich ulicach i w polskich domach. Oddaje głos zwykłym ludziom – również tym, których transformacja nie oszczędziła. Co wtedy myśleli, jakie mieli plany, czego chcieli i czego się bali? Jak przeszli z epoki „załatwiania”, dwóch kanałów w telewizji, kolejki jako podstawowej formy życia społecznego i radzieckich baz wojskowych w erę dzikiego kapitalizmu, eksplozji małych biznesów i wielkich przekrętów, stadionowego handlu i mantry o „gonieniu Zachodu”? „Dziki Wschód” to wyprawa do dziwnego, ale i fascynującego kraju, jakim na przełomie lat 80. i 90. była Polska.

Wydawnictwo Literackie 2024
*Materiały Wydawcy

Michał Przeperski – doktor historii, pracownik Instytutu Historii PAN oraz rzecznik prasowy Muzeum Historii Polski. Specjalizuje się w dziejach Europy Środkowej w XX wieku, zwłaszcza w procesach transformacji politycznej i społecznej. Autor m.in. książek „Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą”, „Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku” i „Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna”. Laureat nagrody „Nowych Książek” dla najlepszej książki (2017), a w roku 2021 Nagrody Naukowej tygodnika „Polityka”, Nagrody Specjalnej Fundacji Identitas oraz Nagrody KLIO.

Mariusz Garbera – historyk, muzealnik, menedżer kultury. Od kwietnia 2025 roku Wicedyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich ds. Muzeum Pana Tadeusza. Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego oraz studiów podyplomowych z zarządzania instytucjami kultury na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu. Nauczyciel i popularyzator historii oraz dziedzictwa regionu. W latach 2015-2021 pracownik i dyrektor Muzeum Regionalnego w Chojnowie, w latach 2022–2024 prezes zarządu Spółki Zamek Grodziec.

 „Transformacja opozycji we Wrocławiu w drugiej połowie lat 80.” – spacer z Bożeną Szaynok

31 maja 2025 (sobota), godzina 12.00
prowadzenie: Bożena Szaynok
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, obowiązują zapisy dostępne od 5 maja 2025 

Spacer po Wrocławiu z Bożeną Szaynok inspirowany książką Michała Przeperskiego „Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986–1993”, odbędzie się śladami miejsc przypominających wydarzenia z drugiej połowy lat 80. i początku lat 90. XX wieku we Wrocławiu.

Dwugodzinną wędrówkę rozpoczniemy od krótkiego przypomnienia historii Polski drugiej połowy lat 80., w przełomowym 1989 roku oraz w pierwszych latach „transformacji”. Częścią tej opowieści będzie stolica Dolnego Śląska, która w każdym z opisanych okresów odegrała istotną rolę w zachodzących zmianach. W narracji spaceru odkryjemy kilka twarzy Wrocławia: walczącego o wolność, angażującego się w przemiany polityczne przełomu lat 80. i 90., oraz rozpoczynającego życie w demokratycznym państwie. Przystankami będą miejsca związane ze starą i nową opozycją we Wrocławiu (strajki robotników i studentów, Kościół, Ruch Wolność i Pokój, Pomarańczowa Alternatywa). Opowiemy o nowych formach oporu przełamujących strach wobec władzy. Bohaterami spaceru będą budynki, miejsca, ale także ulica Świdnicka, świadkująca opozycyjnym inicjatywom, przygotowaniom do wyborów z czerwca 1989 roku czy szeroko rozumianej „transformacji”. Poznamy opozycjonistów, wrocławskich uczestników Okrągłego Stołu, naszych posłów i senatorów w czerwcowych wyborach, ale także radnych pierwszej, naprawdę samorządnej Rady Miejskiej. 

Zapraszamy na spacer i opowieść o Polsce zawieszonej między dwiema ważnymi dla nas epokami. „Podoba nam się to, czy nie, wszyscy jesteśmy z transformacji” (Michał Przeperski).

Opis: Bożena Szaynok
(Uniwersytet Wrocławski)

Bożena Szaynok – dr hab. historii, profesor w Zakładzie Historii Najnowszej Instytutu Historii Uniwersytetu Wrocławskiego. Specjalizuje się w najnowszej historii Polski, historii stosunków polsko-izraelskich, historii Żydów w Polsce po 1945 r. Autorka między innymi książek „Pogrom Żydów w Kielcach. 4 VII 1946 r.”; „Osadnictwo żydowskie na Dolnym Śląsku 1945–1950”; „Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944–1968”; „Duszpasterz. Rozmowy z ojcem Ludwikiem Wiśniewskim”. Autorka obszernej rozmowy z Władysławem Bartoszewskim w jego książce „Polacy – Żydzi – okupacja”.

31.05.2025 „Transformacja opozycji we Wrocławiu w drugiej połowie lat 80.” – spacer z Bożeną Szaynok
„Transformacja opozycji we Wrocławiu w drugiej połowie lat 80.” – spacer z Bożeną Szaynok

„Przy rodzicach nie parlować. O polskich powrotach z Francji” – spotkanie autorskie z Aleksandrą Suławą 

26 czerwca 2025 (czwartek), godzina 17.00
prowadzenie: Maria Jeziorowska
wstęp bezpłatny, liczba miejsc ograniczona, wejściówki do odbioru w kasach muzeum 
transmisja online

„Przy rodzicach nie parlować. O polskich powrotach z Francji” – spotkanie autorskie z Aleksandrą Suławą
Skąd Mała Francja w Bolesławcu, Bytomiu, Gliwicach, Zabrzu, koło Wałbrzycha? W latach dwudziestych XX wieku na mocy umowy międzynarodowej między Polską a Francją kilkaset tysięcy Polaków wyjechało, by pracować we francuskich kopalniach. Po II wojnie światowej stara ojczyzna, która potrzebowała rąk do pracy, wezwała ich do powrotu. Wielu odpowiedziało na to wezwanie – wśród nich najbardziej znany polski Francuz, Edward Gierek. We Francji byli obywatelami drugiej kategorii, płacono im gorzej i często traktowano z niechęcią. Jednak to tam nauczyli się walczyć o swoje prawa, angażować społecznie i cenić drobne przyjemności codziennego życia. W Polsce czekały na nich nowe wyzwania i rozczarowania, a podziw otoczenia mieszał się z nieufnością do ich „zagranicznych” zwyczajów. Rozdarcie między dwoma domami nigdy już ich nie opuściło.

Wydawnictwo Czarne 2023
*Materiały Wydawcy

Aleksandra Suława – absolwentka historii sztuki i dziennikarstwa i komunikacji społecznej. Publikowała w „Dzienniku Polskim”, „Gazecie Krakowskiej” i obecnie jest dziennikarką Interii. Za swoje teksty nagradzana „Kryształowym Piórem”, nominacją do „Grand Press” (w kategorii wywiad) i Nagrodą Dziennikarzy Małopolski. Za książkę „Przy rodzicach nie parlować. O polskich powrotach z Francji”, Wydawnictwo Czarne 2023, otrzymała Nagrodę Historyczną Polityki, nagrodę Ambasadora Nowej Europy 2023 oraz Nagrodę im. Anatola Omelaniuka.

dr Maria Jeziorowska – absolwentka historii sztuki i psychologii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz filologii polskiej w ramach Studiów Doktoranckich Uniwersytetu Wrocławskiego. Laureatka stypendium „European Museum of the Year Award” dla młodych pracowników muzeów. Autorka rozprawy i artykułów naukowych o związkach poezji i sztuk wizualnych. W latach 2017–2020 prowadziła zajęcia na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, na kierunku Mediacja sztuki, w latach 2014–2022 na Uniwersytecie Wrocławskim, na kierunkach Filologia polska i Antropologia literatury, teatru i filmu. Pracuje w Gabinetach Świadków Historii w Muzeum Pana Tadeusza. Kuratorka wystaw czasowych i wystawy stałej „Pan Tadeusz Różewicz”.

Więcej informacji:
https://muzeumpanatadeusza.ossolineum.pl/wydarzenia/popiol-i-diament-spotkania-autorskie-2025/ 

★ patronat: Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury
★ patroni medialni: Radio Wrocław, Radio RAM, Radio Wrocław Kultura, Gazeta Wrocławska, Co jest grane
____
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
__________________________________________

Muzeum Pana Tadeusza
Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

Muzeum Pana Tadeusza to część Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, w której zbiory Ossolineum prezentowane są na bogatym tle historycznym i literackim. Funkcjonuje od maja 2016 roku w jednej z piękniejszych kamienic Wrocławia – Pod Złotym Słońcem (Rynek 6).

Wystawa stała muzeum składa się z trzech części. Pierwsza z nich, „Rękopis Pana Tadeusza”, opowiada o powstaniu i recepcji książki niezwykłej – być może ostatniej, której fragmenty na pamięć znają niemal wszyscy Polacy. Jedyny istniejący rękopis Mickiewiczowskiego arcydzieła w otoczeniu kilkuset autentycznych manuskryptów, starodruków, grafik, obrazów, rzeźb i przedmiotów codziennego użytku, zilustrowanych i skomentowanych za pomocą stu aplikacji i prezentacji multimedialnych – to zaproszenie do rozmowy o polskiej kulturze i historii walki o niepodległą ojczyznę.

Druga część wystawy stałej, „Misja: Polska”, to opowieść o romantycznej idei wolności przeniesionej w realia II wojny światowej i czasów powojennych. Na przykładzie życiorysów Jana Nowaka- Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego prezentuje losy pokolenia, które dorastało w wolnej po 123 latach zaborów ojczyźnie, ale w 1939 roku stanęło przed koniecznością walki o niepodległość, a następnie o suwerenną obecność Polski w nowoczesnej Europie. Obaj świadkowie historii przekazali Ossolineum bezcenne zbiory dokumentujące ich losy, wydarzenia, w których uczestniczyli, a także kolekcje dzieł sztuki i archiwa.

9 października 2021 w Muzeum Pana Tadeusza została otwarta trzecia ekspozycja stała – „Pan Tadeusz Różewicz”.

Wystawa o Tadeuszu Różewiczu stanowi pomost między częścią literacką a historyczną Muzeum Pana Tadeusza, czyli treścią i kontekstami Mickiewiczowskiej epopei oraz ekspozycją „Misja: Polska”. Opowiada o bohaterze XX wieku, przedstawicielu pokolenia Kolumbów, który tak jak Jan Nowak-Jeziorański i Władysław Bartoszewski walczył z bronią w ręku w II wojnie światowej, ale po jej zakończeniu stronił od polityki. Chciał stać się głosem anonimowego człowieka, będąc jednocześnie wnikliwym obserwatorem i komentatorem rzeczywistości oraz wybitnym poetą. Można na niej zobaczyć wybór materiałów pochodzących z obszernego archiwum przekazanego Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich, obejmującego nie tylko bezcenne rękopisy, ale także dokumenty i przedmioty codziennego użytku oraz imponujący księgozbiór. Zbiory Ossolineum uzupełniają wypożyczenia z innych instytucji (malarstwo) i od osób prywatnych (osobiste pamiątki, fotografie).

Bogaty program edukacyjny i artystyczny muzeum, a także szereg organizowanych przez placówkę wystaw czasowych i działań interdyscyplinarnych poszerzają perspektywę problemową wystaw stałych, co pozwala na podjęcie dialogu z najciekawszymi wątkami kultury współczesnej. Muzeum prowadzi także działalność badawczą i inspiruje wydarzenia poświęcone społecznemu oddziaływaniu twórczości literackiej.
W 2019 roku Muzeum Pana Tadeusza otrzymało wyróżnienie jury Europejskiej Nagrody Muzealnej Roku (EMYA).
Muzeum Pana Tadeusza
Oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
Kamienica Pod Złotym Słońcem
Rynek 6, 50–106 Wrocław

czynne: wtorek–niedziela 10.00–17.00

www.muzeumpanatadeusza.pl 
www.facebook.com/panatadeusza 
www.instagram.com/muzeumpanatadeusza 
https://www.youtube.com/c/MuzeumPanaTadeuszaOssolineum 

Kontakt:

Agnieszka Śrutwa
koordynatorka Sekcji Produkcji Wydarzeń Muzeum Pana Tadeusza
[email protected]
+48 570 948 333 | +48 71 75 50 663