Burze i silne opady deszczu na terenie Dolnego Śląska. Sprawdź, dla jakiego powiatu wydano ostrzeżenia

SmogLab informował o niżu genueńskim, który we wrześniu 2024 roku przyniósł intensywne opady deszczu i powodzie w Polsce, szczególnie na południu kraju. Niż genueński to zjawisko meteorologiczne, które powstaje, gdy chłodne powietrze znad Alp napotyka ciepłe wody Morza Śródziemnego, w tym przypadku Zatoki Genueńskiej, co prowadzi do powstawania głębokiego niżu i intensywnych opadów. We wrześniu 2024 roku, niż genueński spowodował poważne powodzie, zwłaszcza w miastach takich jak Lądek-Zdrój, Nysa, Kłodzko i Jelenia Góra. Opady były tak intensywne, że na metr kwadratowy spadło nawet 200 litrów wody. Zmiany w trajektorii niżu, możliwe dzięki anomalii cieplnych w Morzu Śródziemnym, mogą dodatkowo zwiększać ryzyko powodzi. Morze Śródziemne było wtedy o 2 stopnie cieplejsze niż zazwyczaj, co miało wpływ na intensywność opadów.

smoglab pl niz-genuenski 2024

Jutro Niż Genueński z południa, w środę napływ znad Mazur dużych opadów deszczu

Niż genueński to układ niskiego ciśnienia, który powstaje w rejonie Zatoki Genueńskiej na Morzu Śródziemnym. Tworzy się, gdy ciepłe, wilgotne powietrze z południa zderza się z chłodniejszym powietrzem z północy. Wystarczy 3 dni potężnego deszczu i gotowa powtórka.

Brak odpowiedniej liczby danych obserwacyjnych, szczególnie pionowych pomiarów atmosfery, sprawia, że startowe warunki modeli są mniej dokładne. To znów przekłada się na większy margines błędu w prognozach. Również przewidywanie opadów związanych z niżami z południa, często bardzo intensywnych i miejscami nawalnych, jest dużym wyzwaniem. Niewielkie przesunięcie trajektorii niżu o kilkadziesiąt kilometrów może skutkować znaczną zmianą lokalizacji najbardziej intensywnych zjawisk. Może się okazać, że model wskazuje największe opady nad Małopolską, a w rzeczywistości wystąpią one na południu Lubelszczyzny. Dodatkowym problemem jest brak jednoznaczności pomiędzy różnymi modelami pogodowymi. Jedne modele mogą wskazywać na silny rozwój niżu i intensywne opady, podczas gdy inne tego niżu niemal nie zauważają. Taka rozbieżność szczególnie często pojawia się przy prognozach na okres 2-4 dni, co znacznie utrudnia podejmowanie decyzji, zwłaszcza w kontekście ostrzeżeń meteorologicznych.

Niże z południa często rozwijają się na granicy skrajnie różnych mas powietrza, ciepłego i wilgotnego powietrza znad Morza Śródziemnego oraz chłodniejszego i suchego powietrza z północy lub wschodu. Zderzenie tych mas sprzyja powstawaniu bardzo dynamicznych i nieprzewidywalnych zjawisk pogodowych, w tym intensywnych opadów, burz, a czasem również śnieżyc, zwłaszcza w sezonach przejściowych. Te zjawiska są trudne do oszacowania zarówno pod względem intensywności, jak i dokładnego miejsca wystąpienia. Niże tego typu często charakteryzują się również niewielkim zasięgiem poziomym, ale intensywnym rozwojem. Dochodzi do szybkiej cyklogenezy, co oznacza, że w krótkim czasie mogą ulec intensyfikacji. Modele mają trudność z uchwyceniem takich gwałtownych zmian, zwłaszcza jeśli rozwój niżu następuje nad słabo monitorowanymi regionami, takimi jak wody Morza Śródziemnego.

Dlaczego niże z południa są trudne do prognozowania? Prognozowanie układów niżowych docierających nad Polskę z południa Europy, takich jak niże genueńskie, jest szczególnie trudne z kilku powodów. Po pierwsze, niże te przemieszczają się przez regiony o bardzo zróżnicowanym ukształtowaniu terenu, jak Alpy, Apeniny czy Karpaty. Góry istotnie wpływają na cyrkulację atmosferyczną, powodując zmiany w strukturze niżu, blokady przepływu powietrza lub rozwój wtórnych ośrodków niżowych po drugiej stronie pasm górskich. Modele numeryczne często mają trudność z dokładnym odwzorowaniem takich zjawisk orograficznych. Dodatkowym utrudnieniem jest nietypowa trasa tych niżów. W przeciwieństwie do większości układów barycznych w Europie, które przemieszczają się z zachodu na wschód, niże genueńskie często poruszają się z południa na północ lub z południowego zachodu na północny wschód. To nietypowy kierunek, który jest słabiej uwzględniany w modelach pogodowych, zwłaszcza tych nastawionych na cyrkulację strefową. Skutkiem tego jest częste zaniżanie ryzyka nadejścia takich układów.