Kim jest sygnalista w firmie i jak go chronić?

Kim jest sygnalista?

Choć pojęcie sygnalisty (ang. Whistleblower) zwykle kojarzy się przede wszystkim z pracownikiem, ale obowiązujące przepisy nakazują znacznie szersze rozumienie tego pojęcia. Za sygnalistę uważa się nie tylko osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, ale także współpracowników realizujących swoje zadania na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. B2B), innych przedsiębiorców będących kontrahentami danej firmy, wspólników, akcjonariuszy i prokurentów. Sygnalistą może być nawet praktykant lub wolontariusz lub osoba ubiegająca się o pracę w procesie rekrutacji.

Jakich naruszeń powinno dotyczyć ujawnienie publiczne?

Osoby dokonujące zgłoszenia wewnętrznego lub ujawnienia publicznego powinny zdawać sobie sprawę, że ochrona na gruncie ustawy o sygnalistach przysługuje wyłącznie w przypadku katalogu naruszeń wymienionych wprost w ustawie. Nie chodzi więc o jakiekolwiek naruszenie, ale takie, które dotyczy m.in.:

• przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu,
• korupcji,
• zamówień publicznych,
• rynków finansowych,
• ochrony środowiska,
• ochrony konsumentów,
• ochrony zdrowia publicznego,
• rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w tym publicznoprawnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz opodatkowania osób prawnych

Dodatkowo podmiot prawny może wprowadzić ochronę w zakresie zgłaszania naruszeń standardów etycznych lub regulacji wewnętrznych, czyli tzw. corporate compliance charakterystycznego dla przedsiębiorstw notowanych na giełdzie papierów wartościowych.

W jaki sposób pracodawcy mają obowiązek chronić sygnalistów?

Status sygnalisty oznacza, że dana osoba korzysta z ochrony zagwarantowanej w ustawie o sygnalistach. Przede wszystkim ustawodawca wprowadza zakaz podejmowania działań odwetowych lub chociażby grożenie takimi działaniami. Działaniem odwetowym będzie m.in. rozwiązanie stosunku pracy, obniżenie wysokości wynagrodzenia, wystawianie negatywnej oceny pracy lub wstrzymanie awansu.

Dodatkowo pracodawcy, którzy zatrudniają co najmniej 50 osób (lub działają w takich obszarach, jak AML, rynki finansowe lub ochrona środowiska, niezależnie od wolumenu zatrudnienia), mają obowiązek zaprojektować procedurę zgłoszeń wewnętrznych. Ustanowienie procedury zgłoszeń wewnętrznych dla pozostałych podmiotów jest ona fakultatywna. Procedura powinna zawierać m.in. takie elementy, jak:

• sposoby przekazywania informacji o naruszeniach u danego pracodawcy,
• zasady postępowania z anonimowymi informacjami,
• maksymalny termin na przekazanie sygnaliście informacji zwrotnej o sposobie załatwienia sprawy w ramach dochodzenia wewnętrznego,
• ustanowienie wewnętrznych kanałów zgłoszeń.

Osoby zgłaszające naruszenie prawa mają też możliwość dochodzenia odszkodowania, jeżeli podjęto wobec nich działania odwetowe.

Jak zadbać o wdrożenie ochrony sygnalistów?

Pamiętaj, że zignorowanie ochrony sygnalistów może pociągnąć za sobą surowe konsekwencje. W zależności od charakteru naruszenia, ustawa o ochronie sygnalistów przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności lub nawet karę pozbawienia wolności.

Jeśli nie jesteś pewien, kim jest sygnalista w firmie i czy potrzebujesz wdrożyć przepisy ustawy o ochronie sygnalistów, skontaktuj się z profesjonalistami. Kancelaria Oniszczuk & Associates zajmuje się opracowywaniem i wdrażaniem procedur ochronnych dla whistleblowerów.