Od początku roku gorąco w kredytach

Kiedy w sprawach frankowych wydawało się, że powiedziano już wszystko, TSUE wydał wyrok C-396/24, który podzielił orzecznictwo. Ten rozłam wynika z faktu, że każda ze stron w tym rozstrzygnięciu widzi inne skutki. Strona bankowa stoi na stanowisku, że TSUE nakazał stosowanie teorii salda, co oznaczałoby nie tylko brak odsetek dla konsumenta tak długo, jak nie odda bankowi jego należności, ale też faktyczny brak podstaw do przedawnienia roszczeń banków mimo upływu lat od zakwestionowania związania postanowieniem niedozwolonym przez konsumenta. W zasadzie długotrwały proces nie byłby dla banku dotkliwy w skutkach ponad odsetki od nadwyżki świadczeń nienależnych od stron, bo Sąd i tak zadbałby o interesy nieuczciwego przedsiębiorcy. Mimo jasnego stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 23.10.2025 oraz wskazania przez TSUE w wielu orzeczeniach, że odsetki są należne konsumentowi od wezwania i to niezależnie od faktu, czy i w jakim zakresie pozostaje dłużnikiem drugiej strony (tak: C-520/21, C-140/22) część orzeczeń pomija jasne stanowisko Trybunału, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, iż stoją na przeszkodzie utracie przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia w przypadku prawa zatrzymania (tak: C-28/22, C-424/22).

Wiele rozbieżności w obszarze kredytów frankowych budzą też sprawy oparte o kurs banku korygowany marżą kupna i sprzedaży do kursu średniego NBP. TSUE wydał w tej sprawie wyrok C-19/20 i postanowienie C-137/25. Obecnie część orzeczników skłania się ku stanowisku, że dalsza możliwość trwania umowy jest wykluczona po eliminacji zasad ustalania kursów banku przy uznaniu, że podział klauzuli nie jest możliwy. Druga część sędziów uznając, że modyfikacja postanowienia abuzywnego jest dopuszczalna pozostawia umowy w obrocie uznając, że konsumenta wiąże część warunku umownego który przewiduje, że saldo i raty są przeliczane kursem średnim NBP. Te wątpliwości ma usunąć uchwała Sądu Najwyższego III CZP 30/25.

Ze spraw w tym obszarze konsumenci z niecierpliwością czekają na wyrok C-246/25 w którym TSUE ma ocenić możliwość dalszego trwania umowy w pierwotnej treści, o ile uznać nieważność aneksu (porozumienia) zmieniającego treść i charakter umowy ze złotowej na powiązaną z walutą obcą co jest następstwem abuzywności postanowień tej modyfikacji. Równie istotne będzie rozstrzygnięcie sprawy C-902/24 i C-767/24. Obie sprawy dotyczą kwestii potrącenia wierzytelności w sporze konsumenta z nieuczciwym przedsiębiorcą oraz aspektów przedawnienia i wstecznego skutku oświadczenia dla naliczenia odsetek.

W najbliższych miesiącach przed polskimi sądami i Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozstrzygane będą też kluczowe kwestie dotyczące wskaźnika WIBOR, dopuszczalności klauzul odwołujących się do WIBOR czy kredytów frankowych. Rozstrzygnięcia te mogą znacząco wpłynąć na linię orzeczniczą polskich sądów, skalę pozwów konsumenckich i praktyki stosowane przez banki — w efekcie poprawiając pozycję konsumentów na rynku usług finansowych. WIBOR jest referencyjnym wskaźnikiem stosowanym w ogromnej większości kredytów złotowych udzielanych gospodarstwom domowym w Polsce. Na nim opiera się prawie 100% hipotek w rodzimej walucie. Temat jest więc ważki i doniosły. Spór prawny wokół tego wskaźnika jest wielopoziomowy.

Po pierwsze, postawiono pytanie, czy zapis odwołujący się do WIBOR spełnia wymogi przejrzystości i może być oceniany pod kątem niedozwolonej klauzuli umownej. Po drugie, czy bank powinien wyjaśnić co do jest WIBOR, kto i na jakich zasadach go ustala. Jest to pytanie o tyle skomplikowane, że dopiero rozporządzenie BMR określiło ogólne zasady, jak ma być ustalany ten wskaźnik zaś wcześniej ustalał go wyłącznie prywatny podmiot wg sobie znanych, wewnętrznych reguł, głównie w oparciu o deklaracje banków, które same takich kredytów udzielały (pytanie C-630/256, C-243/25, C-471/24 i C-586/25). Po trzecie, wprowadzenie wskaźnika WIBOR oznacza zmienne oprocentowanie co wiąże się z szeregiem ryzyk i konsekwencji. Tu także prawnicy zarzucają, że informacja o ryzyku i jego następstwach nie była pełna. W szczególności dotknęło to kredytobiorców zawierających umowy w latach 2018 – 2021, gdzie WIBOR oscylował nawet na poziomie 0,1%, by potem w krótkim czasie osiągnąć poziom nawet 7,2% co spowodowało kilkukrotny wzrost rat dla konsumenta. Dodatkowo umowy nie przewidują maksymalnego pułapu wzrostu odsetek a same odsetki maksymalne też są zmienne (pytanie C-607/25; C-243/25 i C-471/24). Po czwarte pada pytanie jakie są skutki przyjęcia abuzywności zasad zmiany oprocentowania – czy stałe oprocentowanie na marży określonej w umowie, czy raczej nieważność. Biorąc zaś pod uwagę konstrukcję art. 76 ustawy Prawo bankowe oraz dotychczasowe orzecznictwo TSUE na tle innych porządków prawnych raczej takie umowy będą unieważniane.

Dostępne opinie i dokumenty (w tym stanowiska Rzecznika Generalnego TSUE) wskazują, że Trybunał raczej uzna za uprawnione badanie przez sądy krajowe kwestii niewłaściwych lub nieprzejrzystych mechanizmów odniesienia do indeksów referencyjnych (jak WIBOR). Korzystny wyrok TSUE może otworzyć drogę do szerokiego badania klauzul WIBOR w umowach konsumenckich.

Równolegle polskie orzecznictwo rozwija praktykę dotyczącą sankcji kredytu darmowego - mechanizmu mającego zastosowanie do konsumenckich umów kredytowych, które zawierają wadliwe (np. nieprzejrzyste) postanowienia o kosztach kredytu i naruszenia w obszarze obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy i Dyrektywy 2008/48, a wcześniej 87/102/EWG. TSUE już odnosił się do proporcjonalności takiej sankcji w sprawach dotyczących kredytów konsumenckich.

Bardzo rozbieżne orzeczenia sądów powszechnych wymagają uzyskania odpowiedzi na wiele zagadnień:

• jak liczyć termin do którego konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego – czy od wypłaty kredytu jak twierdzą banki, czy też wykonania przez obie strony wszystkich obowiązków umownych na co wskazywał Związek Banków Polskich zaraz po wdrożeniu ustawy w 2011 r.,
• czy Sąd ma rozpoznając sprawę zbadać wszystkie podstawy do zastosowania sankcji, czy też jest zobligowany tylko do rozpatrywania tylko tych, które są zgłoszone przez konsumenta,
• czy sankcję zastosować gdy postanowienia umowy przewidują oprocentowanie nie tylko kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat), które nie są składnikami efektywnie wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu
• czy skutek w postaci braku konieczności zapłaty kosztów na rzecz kredytodawcy nastąpi w każdym przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych, nawet jeśli zdaniem Sądu nie miało negatywnego wpływu na sferę praw i obowiązków konsumenta lub nie miało dla niego znaczenia z punktu widzenia zawarcia i wykonywania umowy kredytu konsumenckiego, a ochrona praw konsumenta jest zapewniona na podstawie innych przepisów, jaki test proporcjonalności trzeba stosować przy orzekaniu „sankcji kredytu darmowego” - czy i kiedy konsekwencją nieważnej klauzuli powinno być zwolnienie konsumenta z obowiązku zapłaty odsetek/kosztów (tj. „kredyt darmowy”), a kiedy ma zastosowanie ograniczenie sankcji.

Warto pamiętać, że skutki sankcji kredytu darmowego są dla konsumenta bardzo korzystne – otrzymuje przy terminowej spłacie darmowy kredyt spłacany w ratach i nie ponosi za jego udzielenie żadnych kosztów ponad konieczne dla udzielenia zabezpieczeń umownych. To skutek wręcz korzystniejszy od nieważności, bo nie trzeba jednorazowo oddawać otrzymanej kwoty. W kontekście oczekiwać czeka nas więc intensywny i bardzo ciekawy rok. Pozostaje liczyć, że zgodnie z orzecznictwem TSUE standard ochrony konsumentów dzięki tym rozstrzygnięciom zostanie podwyższony zaś realizacja praw wywodzonych z prawa unijnego stanie się łatwiejsza.

Materiał Sponsorowany opracowany przez Kancelarię Radców Prawnych K&L Legal kllegal.pl